Programda ayrıca şu parçalar çalınacak:

1) Rowshan Golefruz  21.45

2) Jamshied Sharifi -Tariqat -05.00

3) Saiid NayebMohammadi & Aydin AhmadiNezhad- Kouzeh 08.02

4) Saiid NayebMohammadi & Aydin AhmadiNezhad- Asiaye Latin 07.14

5) Saiid NayebMohammadi & Aydin AhmadiNezhad- Moghadame va Zarbie Nahavand 08.07

6) Hossein Alizadeh/ Mahammad Motemadi – Raze Now 05.44

1) Onik – The Best of – Maal-e To 04.08
2) Onik – The Best of – Mituni Mosht-e Mano Va Bokoni 04.14
3) QolamHossein Samandari & Ebrahim SharifZade – Sarv-e Kharaman 07.47
4) Jalal Zoufonoun & Bamdad Falahati- Tasnif Mahrouyan 04.48
5) Jalal Zoufonoun & Bamdad Falahati- Tasnif Gharibaneh 04.44
6) Jalal Zolfonoun & Bijan Kamkar – Parand- Masnavi 02.34
7) Jalal Zolfonoun & Bijan Kamkar- Parand- Ghet`eye Zarbi 05.15
8 ) Seyyed Khalil Ali Nejad – Mola Jaanam 06.30
9) Seyyed Khalil Ali Nejad – Ashke Pardeh Dar 07.49
10) Shams Ensemble – Penhan Cho Del – Heyhaye Del 07.00

Açık Radyo’da, iki yıl önce, Noruz’a (Nevruz) denk gelen programımda Noruz kültürünü anlatmış, kimi bilgiler vermiştim. O programda anlattıklarımı bir metin olarak bir kez daha yayınlamanın yararlı olacağını düşündüm.

İnsanlık, binlerce yıl boyunca takvimle ilgili hesaplar yaptı.  Yılın, mevsimlerin, ayların başlangıç noktalarını belirlemeye uğraştı. Toprağını vaktinde ekip biçmek için,  yolculuğa, sefere vaktinde çıkmak için doğru bir takvime ihtiyacı vardı.  Yanlış bir takvim, karınların aç kalması, vaktinde toplanamamış vergiler yüzünden devlet hazinesinin tam takır olması demekti.  Bu yüzden, aklı başında bütün hükümdarlar müneccimleri, gökbilimcileri desteklediler.

Önceleri, mevsimler konusunda bir standart yoktu. Örneğin kadim Hint’te yıl, altı aylık iki mevsimden oluşuyordu. Ya da kimi kavimlerin yılları dört büyük aydan oluşabiliyordu. Kullanışlı bir takvim yapmak çabası bugünkü Noruz kültürüne de kaynaklık etti. Binlerce yıllık Noruz kültürü de bu çabalarla oluştu.

Evet, Noruz’u esas alan takvim binlerce yıldır kullanılıyor.  Ancak, bu takvimdeki sapmalar, Hayyam ve bir grup çalışma arkadaşının özverili çabalarıyla giderildi ve Sultan Melikşah devrinde takvim yerli yerine oturtuldu. Takvimin kusursuz olması önemliydi, çünkü bir günlük bir sapma bile yüzyıllık bir zaman geçince takvimde ürkütücü bir kaymaya neden olabiliyordu. Bu da ekim, hasat ve vergi işlerinin tepetaklak olmasıyla sonuçlanıyordu. Hayyam, bu süreçteki çalışmalarından süzdüğü bilgileri bir risale olarak kaleme aldı ve o dönem Noruzname (Nevruzname) adıyla kitaplaştırdı. Söz konusu takvim daha sonra da revizyona uğradı mı bilmiyorum, ama sanırım İran coğrafyasında hala aynı takvim kullanılmakta.

Bizde Noruz artık çok fazla siyasi bir anlam kazanmış durumda elbette. Bunda, devletin uzun zaman Noruz’u inkar etmesinin, sonra sonra Demirel gibi siyasilerin bu bayramın içeriğini tersyüz etme çabasının da katkısı olduğunu belirtmek gerek. Ama her ülkede durum aynı değil. Örneğin İran, Afganistan, Tacikistan, Özbekistan, Kazakistan ve Azerbaycan’da Noruz’a büyük bir heyecanla hazırlanıyor. Özellikle, İran, Afganistan, Tacikistan’da Noruz’dan günlerce önce buğday, mercimek ya da nohut taneleri bir tabakta çimlendirilmeye başlanıyor. Noruz geldiğindeyse çimlendirilmiş bu tohumlar bir doğum günü pastası gibi hazırlanan sofraya yerleştiriliyor. Bu sofra, bütün evlerde kuruluyor ve Sin hafiyle başlayan yedi yiyecek konulduğu için de “heft sin sofrası” olarak adlandırılıyor. O yedi yiyecekse şöyle: 1) Sebze, yani yeniden doğuşu simgeleyen çimlendirilmiş tohum tabağı. 2) Semenu, yani buğdaydan yapılmış bir tür puding. 3) Senced, yani iğde. 4) Sir, yani sarımsak. 5)Sib , yani elma. 6) Somaq yani sumak. 7) Sirke… Bazı sofralarda bunlardan bir ikisi yerine ya da bunlarla birlikte yine ‘sin’ harfiyle başlayan sonbol yani sümbül ve sekke yani sikke-metal para da konulabiliyor.

‘Heft sin sofrası’, Noruz’dan sonraki 12 gün boyunca, nefis, kışkırtıcı bir üç boyutlu natürmort tablo gibi orada öylece duruyor ve dokunulmuyor.  Misafirler ve ev ahalisi kuruyemişler, meyveler ve baklava yiyerek giriyor Noruz’a. Elbette İslam öncesi çağlarda bu sofraya bolca şarabın eşlik ettiğine kuşku yok.

Heft sin sofrasına bütün bu yiyeceklerden başka, bir kavanoz içinde kırmızı bir balık, bir ayna, Kur’an ve boyanmış yumurtalar da konuyor.

İran Noruz kültüründe tıpkı Batıdaki Noel Baba gibi bir figür var. Adı, Hacı Piruz. Bu Piruz zamanla Firuz olmuş. Hacı Firuz’a aynı zamanda Emu Noruz (Nevruz Amca) da deniyor. Emu Noruz da tıpkı Noel Baba gibi kırmızı giysiler giyiyor ve bir külah takıyor kafasına. Emu noruz yüzünü karaya boyuyor.  Bu ‘ak kara öğesi’ne Anadolulun geleneksel köy seyirlik oyunlarında da sıklıkla rastlıyoruz.  Ancak, bugünkü algının tersine, kara olan yaşamı, ak olansa ölümü temsil ediyor. Doğanın, baharın uyanışını temsil etmesi nedeniyle Emu Noruz yüzünü karaya boyamış oluyor. Bu, yüzü karaya boyama esprisinin, kadim kavimlerde, kılık değiştirip sokaklarda bir tür palyaçoluk yapmayı erkekliğin raconuna sığdıramayan köle sahiplerinin bu işi kölelere yaptırmasıyla açıklayanlar da yok değil.

Neyse…

Kırmızı giysiler içindeki kara yüzlü Hacı Firuz, sokaklara çıkıyor ve yeni yılın gelişini müjdeliyor. Bu arada da sokaktaki insanlara tatlı tatlı sataşmaya devam ediyor

İrani halklar, ‘heft sin’ sofrasına koydukları yedi yiyecekten biri olan sebzeyi, yani çimlendirilmiş buğdayı da alıp, Noruz’u takip eden 13. gün hep birlikte pikniğe giderler.  Böylelikle, baharın gelişi iliklere kadar hissederler. Beraberlerinde götürdükleri bu çimlenmiş buğdayı da mümkünse suya, değilse kıra bayıra saçarlar. Sizdeh gününde, yani 13. günde, evlere tıkılıp kalmanın uğursuzluk getireceğine inanılır. Bu nedenle insanlar elden geldiğince pikniğe gitmeye çalışır.

Her ruzetan Noruz, Noruzetan piruz bad!

Her gününüz Nevruz, Nevruz’unuz da kutlu olsun!

شادباش نوروز

İranlı sanatçı Mohammed Motemedi’nin Sufi adlı albümünden:

1) Mohammad Motamedi- Sufi – Yad Bad- 07.10

Mohammed Motemedi’nin Bist Tesnif  adlı albümünden:

2) Mohammad Motamedi (Sorena Sefati) – Bist Tasnif -Dele Sheydaii 03.31

3) Mohammad Motamedi (Alireza Danaii) – Bist Tasnif – Bouye Gisou 04.48

4)  Mohammad Motamedi (Mohammad Hanjani) – Bist Tasnif -  Sham`e Shabestan 04.17

Mohammed Motemedi’nin Bedrood Ba Bedrood adlı albümünden:
5) Ali Ghamsari & Mohammad Motamedi – Bedrood Ba Bedrood- Na Danem Koja Mikashani Mera 10.41

6) Mohammad Motamedi – Negarandei Del – 04.37

Feramerz Aslani’nin Be Yad-e Hafez adlı albümünden:

7) Faramerz Aslani- Be Yad-e Hafez - Ey Ahooye Vahshi- 05.57

8 ) Faramerz Aslani – Be Yad-e Hafez -  Sahar Ba Baad 06.23

Afgan müzisyen Ahmed Zahir’den:

9) Ahmad Zahir -Badeha Khalist 05.02

Söyleşinin videosunu izlemek için şuraya tıklayınız.

M. Bülent KILIÇ

Geçtiğimiz günlerde, üç yıldan sonra İran’ı bir kez daha ziyaret ettim ve günlük yaşamda neler olup bittiğini, insanların nelerden söz ettiğini az da olsa gözlemleme olanağı buldum. Tanık olduğum halin üzerinde durulmaya değer olduğunu düşünüyorum çünkü şu günlerde İran hakkında tedavülde dolaşanlar, bize sıradan insanların günlük kaygılarının neler olduğu konusunda pek de bilgi vermiyor.

Hemen belirtmeliyim ki, ABD’nin savaş tehdidi, uzun süren sohbetlerin bir noktasında bir biçimde gündeme gelse de, hiçbir zaman gündemin en başında yer almıyor. Sıradan insanlar için, ülkelerine yöneltilmiş savaş tehdidi, bizlerin Irak savaşından söz etmemiz gibi bir şey. Öylesine uzak ve ötede yani. Gündemin ana maddesini, aslında bu savaş atmosferiyle çok sıkı bir ilişkisi bulunan ekonomik darboğaz oluşturuyor. Konuşmalar şaşırtıcı bir biçimde Türkiye insanının çarşı pazar sohbetlerine benziyor. Herkes benzine ne kadar ödediğinden, çayın fiyatının geçen yıl şu kadar bu yıl bu kadar olduğundan, etin fiyatının bir yılda nasıl fırladığından söz ediyor. Parasızlık, işsizlik, geçim sıkıntısı İranlılar için hiç değilse bu yüzüyle yeni, şaşırtıcı ve davetsiz bir misafir niteliğinde. (Devamını oku)

Edebiyatlar ortamımızın Ataç’tan sonraki en önemli eleştirmeni olarak kabul edilebilecek olan Cöntürk, yazı yazmaya, Ataç’ın halen hayatta, ancak mutlak otoritesinin hafif hafif sarsılmakta olduğu günlerde başlamıştı. Edebi eleştiri konusunda, pek çok açıdan, Ataç’ın bütünüyle karşıtı bir tutum benimseyen Cöntürk’ün eleştiri alanına girişi, Ataç’ta sembolize olan öznel eleştiri tutumuna karşı bir büyük taarruzu ifade ediyordu. Cöntürk’le birlikte, edebi eleştirinin yörüngesi iyiden iyiye değişmeye başlayacak, öznel eleştiri tutumu, yürürlükten kalkmasa da, meşruiyetini kaybetmiş olacaktı.

Üç Divan

Ancak, Cöntürk’le Ataç’ın her konuda birbirlerine ters düştüğü de söylenemezdi. Hatta pek çok konuda göründüğünden/sanıldığından daha yakın oldukları bile öne sürülebilirdi. Divan

Edebiyatı’na verdikleri önem, gösterdikleri ilgi, onların ortak noktalarından biriydi. Örneğin; Ataç için Divan Edebiyatı büyük, umutsuz, karşılıksız bir aşktı. Oysa Divan Edebiyatı’yla ilgili ilk yazısını yazarlığa başladıktan 11 yıl sonra ve 48 yaşında yazmasından da sağlaması yapılabileceği gibi, Divan Edebiyatı hiçbir zaman Cöntürk’ün edebi pratiğinde çok büyük bir yer tutmamıştı. Ancak, 1966 yılında yazdığı Divan Edebiyatı’yla ve üç divan şairinin şiirleriyle ilgili yazılarından anlıyoruz ki Divan sevgisi Cöntürk’te bu tarihe kadar bir yer altı ırmağı gibi sessiz ve örtük biçimde akıp gitmişti.

Öte yandan, Cöntürk, Divan Edebiyatı’yla ilişkisini yine de bir sevgi/sevgisizlik denklemi içinde ifade etmeyecekti: “Kolaydır bir edebiyatı olduğu gibi yok saymak (…). Onsuz bir şey olmaz deyip baş tacı etmek de kolaydır. Bu iki tutumu çok uçta bulup, akılsızca bulup, orta yolu önermek de var, o da kolaydır, ve… daha da tehlikelidir”. 1966 yılında yazdığı bu satırlardan da anlaşılacağı gibi Cöntürk’e göre Divan Edebiyatı konusunda bir anlayışa, bir karara varmak edebiyatçının ve eleştirmenin ödevidir. Eleştirmenin başına buyruk davranamayacağını, edebi eleştirinin bir büyük programa bağlanması gerektiğini, bu yüzden de eleştiride “güdümlülük”ten yana olduğunu söyleyen Cöntürk için doğal bir yaklaşımdı bu.

Cöntürk, 1966’da yayınlanan “Divan Edebiyatı” yazısında, Divan Edebiyatı’nın yararlanılabilecek bir kaynak olduğunu ifade ediyor, bu işi başarabilmek için de Arapça, Farsça ya da Osmanlıca bilmek gerekmediğini söylüyordu. Ona göre, bugünkü dile açıklamalarıyla birlikte çevrilmiş olan birçok eski metin bulunmaktaydı ve bunlar bir araya getirildiğinde eşsiz bir kaynak oluşmaktaydı. Bu yolda, Divan Edebiyatı metinlerine zaman zaman bir çeviri edebiyatı gibi yaklaşılabilirdi. Öyleyse edebiyatçının sorumluluğunu yerine getirmek için bahanesi kalmamıştı. Yapılması gereken, Divan Edebiyatı’nı “bugünün gözüyle” incelemeye girişmekti; metinleri çağları içinde ele almak çabasıysa edebiyatla ilgili olsa bile edebiyat dışı bir uğraştı.

Titiz Bir Eleştirel Uğraş

Ne yazık ki Cöntürk, edebiyattan uzaklaşmaya başladığı döneme kadar, bu yaklaşımı pratiğe aktarama çabasına girdiği yalnız birkaç yazı yazabilmişti. Ancak, 1980’li yılların ortalarına doğru, yeniden edebiyata yönelecek, eski-yeni metinleri incelemeye başlayacaktı. Cöntürk’ün, bu yeni döneminde,  ölümüne kadar (2003) yürüttüğü çalışmalardan biri de “Divan Şiiri Üstüne Denemeler”di. Kitabın başında yer alan “önsöz yerine” başlıklı metinde, çalışmasının amacını “divan şiirinin bir bölümünü bugünkü bir bakışla tanıtmak” olarak açıklamasından da anlaşılacağı gibi, Cöntürk, aradan geçen onca yıla karşın, 1966’da yayınlanan “Divan Edebiyatı” başlıklı yazısındaki tutumuna sıkı sıkıya bağlı kalmıştı.

Cöntürk’ün, metinleri tarihsel bağlamlarından bağımsız bir biçimde  “bugünkü bakış”ı esas alarak okumayı denemesini koşullayan kuramsal arkaplanı Yeni Eleştiri ekolü oluşturuyordu. Bu yüzden de, çalışmasında,  divan şiirini ortaya çıkaran koşullarla ilgilenmek yerine, beyitlerde zuhur eden ilişkileri ve tavırları değerlendirmeyi tercih ettiğini söylüyor. Hayatı boyunca hep bağlı kaldığı üzere, bu çalışmasında da, “şair yoktur, şiir vardır” yaklaşımını esas alıyor ve “Divan çalışmamız, şairler üzerinde odaklanmıyor. Tersine şiir-merkezdir. (…) o kadar ki çalışmamızdaki örneklerden şairlerin adı silinse uyguladığımız yöntem etkilenmeyecektir.  Başka bir deyişle çalışmamız şair-sızmazdır” diyor. Çalışmasının odağına şiiri koyduğu için de, şairlerin ne kadar iyi ya da kötü olduklarına, ne ölçüde tanındıklarına bakmadığını belirtiyor.

Kitabın başındaki şu satırlar Cöntürk’ün Türk Dili ve Edebiyatı bölümlerine ve elbette buralardaki akademik kadrolara yönelik eleştirisini olduğu kadar, Cöntürk’ün çalışmasının amacını da açık biçimde ortaya koyuyor: “Ben bugün divan şiiriyle ilgileniyorsam bugünkü şiirin/edebiyatın hatırı için ilgileniyorum. Akademisyenlerse divan edebiyatının hatırı için bunu yapıyorlar”

Sağlığında hiçbir eski yazısının ve kitabının yeniden basılmasına izin vermeyen, söz açılınca “Onlar eski Cöntürk’e aitti, bugünkü Cöntürk eskilerin kaçta kaçını alır bilinmez” diyen 2. Cöntürk’ün “Divan Şiiri Üstüne Denemeler”i okunmayı ve tartışılmayı bekliyor.

BirGün Gazetesi, 29 Şubat 2012

50’lerdeki Büyük Kültürel Nebülöz ve Öznel Eleştiriden Nesnel Eleştiriye Geçiş

(…)

1950’li yılların ortasındaki kültürel nebülözün yaratıcıları kuşkusuz ki yalnızca eleştirmenler, onların yazıları, tartışmaları değildir. Bu nebülözün hem işareti hem de giderek gerekçesi olan bir başka pratik de daha sonra İkinci Yeni diye adlandırılacak olan şiir hareketinin doğuşudur.

30’lu yılların sonlarında boy veren Garip şiiri 40’lı yılların sonlarına doğru iyiden iyiye tükenmiş, tüketilmiştir. Kolayca taklit edilebilir hale getirilen Garip, şiirdeki yıkıcılığını, geleneği alt üst eden devrimci özünü kaybetmeye başlamıştır. Öte yandan dünya ve Türkiye konjonktürü de değişmiş, Soğuk Savaş başlamış, DP muzaffer olmuştur. Daha önce iktidarın, Halkevleri, MEB çeviri kurulları aracılığıyla hem kendilerini hem de yayınlarını desteklediği bu akımın edebiyatçıları bu tarihten sonra ekonomik ve politik bir kırılma yaşamışlardır.

Biraz da bu kırılmanın etkisiyle ortaya çıkmış olan İkinci Yeni’nin ilk örnekleri dergilerde 1954 yılında görülmüş, hareketin temsilcisi niteliğini kazanacak şairlerin şiirlerini kitaplaştırmaya başlamalarıysa 1955–56 yıllılarına denk gelmiştir. İkinci yeni, daha önceki bütün şiirlere olduğu gibi Garip’e karşı da bir darbe niteliğindedir. Batının onlarca yılda, pek çok tarihsel toplumsal kavşaktan geçerek deneyimlediği, süzdüğü sanatsal tutum, yöntem ve teknikler, preslenmiş bir zamanda, daracık bir aralıkta Türkçe şiirin damarlarına enjekte edilmektedir.

Bu, Türkçe şiire son derece canlı bir hava getiren büyük bir enerji katan bir pratikti.  Durağanlaşan şiir bir kez daha canlanmış, yeni bir ruhla bir kez daha görünür hale gelmişti. Bütün bunların yarattığı tepkiler, endişeler de vardı tabii. Her cepheden olumlu olumsuz eleştiriler yönelmeye başlamıştı. Bu yeni şiir hareketini anlama, kavrama, tasnif etme çabaları bu harekete bağlı ya da yakın edebiyatçıların da kendilerini savunma, görüşlerini formüle etme çabasına girmelerine neden olmaktaydı. Her ne kadar İkinci Yeni şairleri, başlattıkları şiir hareketleriyle ilgili tartışmalara katılarak, derin, zihin açıcı yazıları yazmaları özellikle 1950’lerin sonlarına denk geliyorsa da, kültürel nebülözün en görkemli evresinde de, 1954–57, ilginç, kışkırtıcı yazıları (Cemal Süreya’nın 1956’da yayınlanan Folklor Şiire Düşman adlı yazısı gibi) bulunmaktaydı.

Toparlayacak olursak, 1950’li yıllarla birlikte ama özellikle 1954–57 yılları arasında Ataç’ın nesnel eleştiriye göz kırpan yazılarından, A. İlhan’ın sosyal realizm anlayışına, İkinci Yeni’den Mavi Hareketi’ne, Metin And’ın ve Cöntürk’ün müdahaleleriyle başlayan nesnel eleştiri sürecine kadar pek çok dinamik 50’lerin ortasındaki bu kültürel /sanatsal nebülözün özünü oluşturdu.  Andığımız yazarların ve şairlerin dışında, çalışmalarından bu yazı çerçevesinde söz etme olanağı bulamadığımız Muzaffer Erdost, Memet Fuat, Samim Kocagöz, Tektaş Ağaoğlu, Ahmet Oktay, Can Yücel gibi pek çok yazar ve şair de bu büyük yoğunlaşmaya hizmet etti.  (…)

1) Saeid Shanbehzadeh – Musiques Du Golfe Persique – Charveh  03.44

2) Saeid Shanbehzadeh – Musiques Du Golfe Persique – Tifoun Laymer  08.51

3) Saeid Shanbehzadeh – Musiques Du Golfe Persique -  Bandari    12.43

4) Ensemble Shanbehzadeh & Matthieu Donarier Trio – Zâr  Jazz & Music From South Iran – Fayez Khâni  05.43

5) Loga Ramin Torkian- Mehrab – Az Pardeh (through the veil)     04.23

6) Loga Ramin Torkian- Mehrab – Mehraab (shrine) 05.24

7) Loga Ramin Torkian- Mehrab – Parva (compassion) 04.05

8 ) Loga Ramin Torkian- Mehrab – Souz-e-del (the burning heart) 05.15

9) Hesamodin Seraj – Rahe Bi Nahayat  – Zarbi Sharm o Shogh 01.18

10) Hesamodin Seraj – Rahe Bi Nahayat - Savaraan  01.35